STULECIE TANGA
Historia tanga: od doków po scenę kabaretową
Tango narodziło się w czynszowych kamienicach lat 80. XIX wieku, niemal zginęło pod dyktaturą i zostało ożywione przez paryskie widowisko sceniczne — historia kryjąca się za nocnym kabaretem w hotelu Faena.
Zobacz terminy Rojo Tango na GetYourGuide ↗Zrodzony w conventillos, nie w sali balowej
Najbardziej wiarygodna historia pochodzenia tanga umieszcza je w latach 80. i 90. XIX wieku, nie w salonie, lecz w zatłoczonych imigranckich kamienicach — conventillos — i portowych barach Buenos Aires i Montevideo. Europejscy imigranci, przybywający masowo w miarę industrializacji Argentyny, przynieśli fragmenty włoskiej i hiszpańskiej melodii ludowej oraz płynny rytm europejskiego tańca salonowego; społeczności afro-descendientes miasta i hiszpańsko-kubańska habanera wniosły synkopę kryjącą się pod spodem. Tango wyrosło z tej mieszanki, w dzielnicach dalekich od bogactwa i elegancji, wśród ludzi, których przeważnie nie było stać na miejsce na widowni czegokolwiek. Zaczęło zmierzać ku szacunkowi, a ostatecznie ku salom takim jak ta, w której występuje Rojo Tango, dopiero gdy europejska wyższa sfera — najpierw Paryż, potem sama elita Buenos Aires — uznała ten taniec za modny, a nie niesławny.
Niemiecki instrument stroikowy staje się głosem tanga
Bandoneón — charakterystyczne brzmienie tanga i instrument stanowiący filar żywej orkiestry tanga — wcale nie został wynaleziony w Argentynie. To rodzaj koncertyny opracowany w Niemczech w połowie XIX wieku, pierwotnie budowany dla kościołów i wędrownych zespołów, których nie było stać na organy. Niemieccy i włoscy imigranci oraz marynarze przynieśli bandoneony do portowych dzielnic Buenos Aires około lat 70. XIX wieku, a miejscowi muzycy przyjęli ciemny, dyszący ton instrumentu jako definiujący głos tanga, obok skrzypiec, fortepianu i kontrabasu w standardowym składzie orquesta típica. Europejski instrument fabryczny, zaadaptowany przez imigranckich muzyków w południowoamerykańskim mieście portowym, stał się — dzięki niczemu innemu jak lokalnemu gustowi — nierozerwalnie związany z narodową formą sztuki.
Carlos Gardel i złote dekady tanga
Tango stało się zjawiskiem masowym, nie tylko sąsiedzkim, gdy zyskało głos dorównujący jego instrumentom. Nagranie „Mi Noche Triste" przez piosenkarza Carlosa Gardela z 1917 roku jest powszechnie uznawane za moment, w którym tango-canción — tango śpiewane, w przeciwieństwie do tanga czysto instrumentalnego — wystartowało, czyniąc z Gardela pierwszą prawdziwą gwiazdę muzyki Argentyny, zanim jego śmierć w katastrofie lotniczej w 1935 roku przerwała jego karierę. Jego sława pomogła przenieść tango w to, co zwykle nazywa się jego złotym wiekiem, mniej więcej od lat 30. do 50. XX wieku, gdy wielkie orquestas típicas prowadzone przez bandleaderów takich jak Juan D'Arienzo wypełniały noc w noc sale taneczne Buenos Aires, a tango było przez krótki czas dominującą muzyką popularną kraju, a nie niszowym zainteresowaniem.
Lata dyktatury niemal je zakończyły
Popularność tanga nie utrzymała się. Rock and roll odciągnął młodszych Argentyńczyków od sal tanecznych od lat 50. XX wieku, a dyktatury wojskowe rządzące Argentyną z przerwami przez lata 70., aż po brudną wojnę lat 1976–83, wyrządziły znacznie więcej szkód: publiczne zgromadzenia były ściśle kontrolowane w godzinach policyjnych, a milongi — wieczory tańca towarzyskiego, w których tango faktycznie żyło — gasły w całym mieście. Przez większą część dwóch dekad tango przetrwało głównie dzięki starszym muzykom i kurczącemu się gronu oddanych tancerzy, i z większości relacji historycznych naprawdę nie wynika jasno, jak blisko tradycja była całkowitego zaniku, a nie tylko chwilowego ucichnięcia.
Paryska scena je przywróciła
Współczesne odrodzenie tanga zwykle przypisuje się jednemu przedstawieniu: Tango Argentino, spektaklowi, który miał premierę na paryskim Festival d'Automne w 1983 roku — tym samym roku, w którym upadła dyktatura w Argentynie — a później grany był na Broadwayu. Ponownie przedstawił tango międzynarodowej publiczności jako poważną sztukę performatywną, a nie ciekawostkę z minionej epoki, a odnowione zagraniczne zainteresowanie wróciło do samej Argentyny, ożywiając milongi i kształcąc nowe pokolenie tancerzy przez lata 80. i 90. Kompozytor i bandoneonista Astor Piazzolla, którego „tango nuevo" połączyło tradycję z jazzem i kompozycją klasyczną, stał się najszerzej cenionym na świecie muzykiem tanga tej epoki, choć puryści w kraju wolniej przyjmowali jego innowacje.
Z sali tanecznej do widowiska przy kolacji
Ponad wiek historii tanga jest tłem, a nie właściwie tematem produkowanego widowiska z kolacją, jakim jest Rojo Tango: sam format — profesjonalni tancerze, żywa orkiestra, płacąca publiczność siedząca przy stolikach, a nie tańcząca sama — jest XX-wieczną komercyjną adaptacją tradycji, która zaczęła się jako taniec towarzyski wśród ludzi niemających żadnej sceny. Uznanie tanga przez UNESCO w 2009 roku, wspólnie z Urugwajem, za niematerialne dziedzictwo kulturowe sformalizowało to, co odrodzenie paryskie już pokazało: taniec zrodzony w portowych kamienicach stał się jednym z najbardziej eksportowalnych produktów kulturowych Argentyny, wystawianym teraz co noc w salach — w tym w przekształconym młynie zbożowym w dokach Puerto Madero — do których jego twórcy z lat 80. XIX wieku nigdy nie postawiliby stopy.